افعال ناقصه(کان و اخواتها)


کان فعلی از افعال ناقصه است که بر سر مبتدا و خبر یعنی جمله اسمیه می آید.


وقتی در جمله ای کان می آید مبتدا را به اسم مرفوع  تبدیل می کند. هم چنین اعراب خبر را نصب می کند (خبر منصوب می شود)


مهم ترین افعال ناقصه عبارتند از : کانَ(بود) – صارَ(شد) – لیس(نیست) – مازال(تا زمانی که) – مادام(همچنان) – اصبَحَ(شد) – ظلَّ(ماندگار شد) – اضحی(شد)


نکته: مشتقات افعال ناقصه مانند ((یکون ، کانت ، کن ، لستُ، صارت – مادامت...)) نیز افعال ناقصه به شمار می روند.


نکته: اسم افعال ناقصه نمی تواند ضمیر منفصل باشد بلکه به صورت ضمیر متصل مرفوعی معادل در می آید.


مانند: انا معلم»» کنتُ معلماٌ


انتم ناجحون»» لیس ألستم ناجحین


نکته: کان و مشتقات آن فعل ناقصه هستند اما اگر به باب های تفعیل یا تفعّل بروند چون معنی آن ها به کلی متفاوت می شود دیگر فعل ناقصه نیستند و از افعال معمولی به شمار می روندو فاعل و ... غیره دارند نه اسم کان.


نکته: در معنی فعل کان اگر فعل برای خدا به کار رفته بود ان را ((هست)) معنی می کنیم و اگر برای غیر خدا بو د ((بود)) معنی می شود.


نکته : اگر بعد از کان فعل ماضی بیاید جمله را به زمان ماضی بعید معنی میکنیم


و اگر بعد از آن فعل مضارع آمده بود جمله را به زمان ماضی استمراری معنی می کنیم.


اسم افعال ناقصه درست مانند فاعل می تواند هم به صورت اسم ظاهر و ضمیر بارز و یا ضمیر مستتر بیاید.


مانند: کان الناس مومنین (اسم ظاهر)---- کانوا مومنین(ضمیر بارز)---کان مومناً(ضمیر مستتر)


افعال مقاربه


افعال مقاربه مانند افعال ناقصه عمل می کنند. رافع اسم و ناصب خبرند ولی خبر افعال مقاربه به دو صورت می آید یا مضارع یا مضارع منصوب و افعال مقاربه به سه قسم تقسیم می شوند.


1 شروع 2-رجا(امید) 3-افعال مقاربه(نزدیک)


افعال شروع: أخَذَ- طَفِقَ – شَرَعَ – بَدَأ


افعال رجا مانند عسی –


افعال مقاربه : کَرُبَ – أوشَکَ – کادَ -  


مانند: کادَ البیتُ أن یَحتَرِق »» یحترق: خبر جمله فعلیه (محلا منصوب)


       عسی اللهَ أن یأتیَ بالفتح»» أن یاتی بالفتح خبر جمله فعلیه(محلا منصوب)


نکته : خود فعل های کادَ و اوشَکَ می توانند مضارع بیایند ، یعنی به صورت یَکادُ و یوشک ؛ اما بقیه ی فعل ها یعنی عسی ، أخذ و ... فقط باید ماضی باشند.