معلوم و مجهول(دوم دبیرستان درس8)
معلوم و مجهول
جمله معلوم: جمله فعلیه ایست که فاعل مشخصی دارد.
این نوع جمله به دو قسم تقسیم می شود:
1-جمله فعلیه لازم»»»ارکان اصلی»»»فعل+فاعل
2-جمله فعلیه متعدی»»»ارکان اصلی»»»فعل+فاعل+مفعول
جمله مجهول:جمله ی فعلیه ای که فاعل مشخص ندارد و از جمله متعدی ساخته می شود.
طریقه ی ساختن جمله ی مجهول:
طریقه ی مجهول کردن فعل ماضی:
1-اولین حرف راضمه می دهیم»فَعَلَ.....فُعَلَ
2-عین الفعل را کسره می دهیم»فُعِلَ
3-اگر حرفی قبل از عین الفعل هم دارای حرکت بود آن را هم ضمه می دهیم» اَستَخدَمَ......اُستُخدِمَ
طریقه ی مجهول کردن فعل مضارع:
1-اولین حرف آن را ضمه می دهیم» یَفعَلُ.....یُفعَلُ
2-عین الفعل رافتحه می دهیم»یُفعَلُ
بعد از اینکه فعل را مجهول کردیم»»»» فاعل جمله را بر می داریم و مفعول را به جای آن قرار می دهیم و حرکت فاعل را به آن می دهیم.و به آن نائب فاعل می گوییم.
نکته:درواقع هر گاه مفهول جای فاعل قرار بگیرد حرکت آن را هم می گیرد.
نکته:مذکر یا مونث بودن فعل معلوم را فاعل مشخص می کند ولی در جملات مجهول مذکر و مونث بودن فعل مجهول را نائب فاعل مشخص می کند.
نکته : در جمله ی مجهول اگر نائب فاعل جمع مکسر غیر انسان باشد فعل مجهول مفرد مونث می آید.
گر می طلبی ز خضر ره آب حیات محتاج شفاعتی زاوبهر نجات