معرب ومبنی وانواع آن
2- کلمات مبنی عبارتند از: کلیه حروف
فعلهای ماضی ، 6 صیغه امر مخاطب، دو صیغه جمع مونث در مضارع و فعل مضارعی که دارای نون تاکید باشد.
اسامی استفهام، اسامی شرط، ضمایر ، اسمهای اشاره ( به جزمثنی) اسمهای موصول(بجز مثنی) ، اعداد مرکب ( به جز عدد12) ، بعضی از ظروف و...
- بنابر این ، در اسمهای اشاره (هذان، هذین، هاتان ،هاتین) معربند زیرا مثنی هستند.
- ودر موصولها (اللذان، اللذین ، اللتان،اللتین) معرب هستند.
3- مهمترین ظروف مبنی عبارتند از : حیث، لدن، و لدی(نزد) این، هنا( این جا) ، ثم( سپس) ، هناک( آن جا) ، اذ، امس، الآن، لما
4- برای تعیین حالت بناء یک کلمه به حرکت حرف آخر آن توجه می کنیم.
5- کلماتی مانند ( الی، علی، حتی، هذا، متی،..) مبنی برسکون هستند، زیرا حرف آخر آنها ( الف) است، که ( ساکن) محسوب می شودو هم چنین کلماتی مانند (فی) مبنی بر سکون هستند.
6- در رابطه با تعیین نوع بناء در (فعل) ها باید به حرکت لام الفعل توجه شود. مثال: یفعلن: مبنی بر سکون- حفظوا ( مبنی بر ضم)
فعلا: مبنی بر فتح( زیرا لام الفعل آن قبل از الف قرار دارد بنابر این حرکت آن فتحه می باشد. )
* البته در امر حاضر صیغه های مثنی و جمع مذکر و مفرد مونث مخاطب ( افعلا، افعلوا، افعلی) ( مبنی بر حذف نون ) می باشد.
7- کلمات مبنی دارای اعراب محلی هستند و اعراب کلمات معرب ممکن است ظاهری( لفظی) و یا تقدیری باشد.
8- اگر تغییر حرکت حرف آ خر در کلمات معرب ظاهر شود ، اعراب ظاهری است.
- اعراب ظاهری ممکن است اصلی و یا فرعی باشد.
9- در اعراب اصلی ، علامت نصب، فتحه- جر ،کسره- رفع، ضمه- وجزم، سکون است.
این علایم ، علامتهای اصلی اعراب می باشند.
10- در مواردی برای نشان دادن حالت اعراب از علائمی غیر از علامت های اصلی استفاده می شود. چنین مواردی دارای اعراب فرعی هستند.
11- موارد اعراب فرعی عبارتند از:
اسم مثنی: مرفوع با الف و منصوب و مجرور با یاء
اسم جمع مذکر سالم : مرفوع با واو و منصوب و مجرور با یاء
اسماء خمسه ( اگر مضاف به غیر از یاء متکلم باشند): مرفوع با واو منصوب با الف، و مجرور با یاء
افعال خمسه: مرفوع با ثبوت نون و منصوب و مجزوم با حذف نون
جمع مونث سالم در حالت نصب: منصوب با کسره
اسم غیر منصرف در حالت جر: مجرور با فتحه
فعلهای ناقص در حالت جزم: مجزوم با حذف حرف عله
12- در مواردی مانند مثنی، جمع مذکر سالم و اسماء خمسه ( اگر مضاف به غیر یاء متکلم باشند) ، اعراب کلمه به جای حرکت با حرف نشان داده میشود، چنین اعرابی ، اعراب به حروف نیز نامیده می شود.
گر می طلبی ز خضر ره آب حیات محتاج شفاعتی زاوبهر نجات